جنگ ارزی در دولت مصدق

نقش آمریکا و انگلیس در کودتای ۲۸ مرداد

در عرصه بین‌المللی دولت‌های آمریکا و انگلیس به اقداماتی دست می‌زدند که عملا نتیجه‌ای جز تضعیف دولت مصدق نداشت.  اقداماتی  از سوی CIA و دوستان ایرانی انگلیس در داخل کشور هم به شکل مخفیانه انجام می‌شد. یکی از اقدامات اقتصادی علیه مردم ایران که توسط آمریکا و انگلیس رهبری می شد، تحریم نفت ایران بود. حتی در مواردی که دولت های ایتالیا و ژاپن خواستار خرید نفت از ایران بودند، با تهدید دولت انگلیس، شکایت بین‌المللی علیه آنها و حتی توقیف محموله‌های نفت ایران روبه‌رو می‌شدند.

بدین ترتیب ایران در اوج مبارزه برای ملی کردن نفت، عملا با یک بحران اقتصادی جدی، کمبود درآمد، تورم فزاینده و جنگ ارزی روبه‌رو بود.

افزایش شدید نرخهای خارجی در زمان ملی شدن نفت در فاصله بین سالهای ۱۳۳۰ و ۱۳۳۲ اتفاق افتاد. زیرا در این دوره درآمد ارزی ایران از محل نفت که نزدیک به ۶۵ درصد کل درآمد ارزی کشور را تشکیل می داد ناگهان قطع شد.

اواﯾﻞ سال ۱۳۲۹ دلار ۴۰ ریال بود اما در ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ﺳﺎل ۱۳۳۲ دلار به ۱۰۰ ریال رسید که بیانگر ۱۵۰ درصد کاهش ارزش پول ایران در مدت سه سال است.

 

راهکارهای مصدق برای مقابله با بحران

از سال ۱۳۲۹ سیاست‌های دیگری برای مقابله با بحران ارزی در دستور کار قرار گرفت. انتشار اوراق قرضه ملی، کاهش اعتبارات، تشویق به پس‌انداز و احیای تولیدات داخلی و تاکید بر اقتصاد بدون نفت، استقراض از بانک ملی و صندوق بین‌المللی پول و همچنین تقاضای کمک مالی از دولت آمریکا از سیاست‌های اصلی دکتر مصدق بود اما شدت بحران بیش از آن بود که توسط این اقدامات مهار شود.

درآمد نفت که هم درآمد اصلی دولت بود و هم منبع اصلی ارز خارجی، از بین رفته بود.

سرانجام این تلاش‌ها با کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و دخالت آمریکایی‌ها ناکام ماند و به سرنگونی دولت ملی دکتر مصدق انجامید.

 

دلیل اثرگذاری تحریم

یکی از مهم ترین دلایل اثرگذاری تحریم بر اقتصاد ایران سیاست برونزای دولت مصدق بود: مصدق تا آخرین لحظات هم چشم امید داشت که کشوری بیاید از او نفت بخرد یا اینکه بتواند از وام کشورهای دیگر مانند آمریکا بهره‌مند شود.

بزرگترین اشتباه استراتژیک مصدق این بود که به آمریکا اعتماد کرد.

 

همانگونه که رهبر معظم انقلاب فرمودند:

آمریکایی‌ها به جای اینکه به دکتر مصدّق که به آنها حسن ظن پیدا کرده بود کمک کنند، با انگلیس‌ها همدست شدند، مأمور خودشان را فرستادند اینجا و کودتای ۲۸ مرداد را راه انداختند. مصدّق اعتماد کرد، کتکش را [هم‌] خورد؛  این مخصوص کشور ما نیست؛ هر ملّتی به آمریکا اعتماد کرد، ضربه خورد؛ حتّی آن کسانی که دوست آمریکا بودند. (بیانات در دیدار دانش‌آموزان و دا‎نشجویان، ۱۲ آبان ۹۲)

با ارسال نظرات خود ما را همراهی کنید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *